باشند ، امر مفضى به خلاف و اختلاف گردد . و هيچ ضعف و سستى سپاه را مانند اختلاف آراء و تباين اهوا نيست . ديگر ، بايد كه امير لشكر صاحب حزم و احتياط باشد و به عبث آدم به كشتن ندهد ، و در تضييع سپاه بيپروا نباشد [ 187 ب ] و در معاملهء حرب صرفهء تمام منظور دارد ، و در حين غلبه و استيلا از تدارك و احتياط غافل نشود ، و بايد كه تا بالكلّيه لشكر مخالف مستأصل نشوند ، و هنوز گريختگان ايشان نزديك باشند ، صفوف خود را متفرّق نسازند و به امر غارت كردن و غنايم به دست آوردن مشغول نشوند و بالكليّه قرار بر ظفر كلّى ندهند كه بسيار بوده كه لشكرها بعد از انهدام غالب شده‌اند . ديگر ، بايد مستند « 1 » به رأى خود نباشد ، و با عقلا و ارباب تجارب در هر كار مشورت مىنموده باشد ، و اطلاع تمام بر خصوصيّات اوضاع و احوال دشمنان داشتن بغايت ضرور است . شرايط مذكوره در خوانين و امراى بلاد نيز معتبر است و در ايشان حسن‌سلوك با رعايا و احتراز از شيمهء ذميمهء ظلم و جور لازم و واجب است . و ببايد كه امير بلد در تعمير ملك مىكوشيده باشد و سعى تمام درآبادانى و سرانجام رعيت بنمايد ، و در تقويت شريعت و ملت و ظهور شرايع اسلام و آثار دين اهتمام تمام لازم داند ، و در دفع بدعتها و فسادهاى دينى و ظلمها و دفع شرّ متغلبان و دزدان و حراميان و امنيت شوارع و طرق به تقصير و اهمال راضى نشود ، و در تحصيل دعاى خير جهت پادشاه ، تحصيل نام نيكو و ذكر جميل و آوازهء خوبى جهت مخدوم و ولىّ نعمت ساعى و مجدّ باشد . و شرايطى كه مذكور شد در محافظان قلاع و امراى سرحدّها معتبر است و شرط است كه محافظان قلاع مردمان كارديدهء كارآزموده باشند و به صبر و تحمّل و جفاكشى و غيرت و تعصّب و مردانگى معروف باشند . و بايد كه امير سرحدّ صاحب كفايت و كاردانى باشد ، و هميشه از اوضاع و اخبار دشمنان و سلاطين كه بر سمت و حدود ولايت اويند متفحّص باشد ، و جاسوسان و بريدان او هميشه در كار باشند و اخبار جزئى و كلّى از بلاد خصمان و بيگانگان مىرسانيده باشند ، بلكه درين باب بذل اموال بايد كرد و

--> ( 1 ) . در مج به « مستبد » برگردانده شده است .